ارتودنسی و ارتوسرجری (جراحی ارتوگناتیک) دو روش درمانی برای اصلاح مشکلات دندان و فک هستند که در حوزه دندانپزشکی و جراحی فک و صورت قرار میگیرند. بسیاری از افراد مشکلات نامرتبی دندان یا ناهنجاریهای فکی دارند که میتوانند بر زیبایی، عملکرد دهان و سلامت عمومی تأثیر بگذارند. انتخاب بین ارتودنسی و ارتوسرجری بستگی به شدت مشکلات فکی و دندانی دارد.
در این مقاله، تفاوتهای اساسی بین ارتودنسی و ارتوسرجری را بررسی کرده و به جنبههای مختلف این دو روش، از جمله روش درمان، مزایا، معایب و کاربردهای هر کدام، میپردازیم.
۱. تعریف ارتودنسی و ارتوسرجری
ارتودنسی چیست؟
ارتودنسی یکی از شاخههای دندانپزشکی است که به اصلاح نامرتبی دندانها و مشکلات بایت (جفت شدن دندانها) میپردازد. این درمان معمولاً با استفاده از بریسهای ثابت یا متحرک انجام میشود و هدف آن بهبود ظاهر دندانها، عملکرد صحیح بایت و جلوگیری از مشکلات بعدی در مفصل فک و سلامت دهان است.
ارتوسرجری چیست؟
ارتوسرجری یا جراحی ارتوگناتیک (Orthognathic Surgery) نوعی جراحی فک است که برای اصلاح ناهنجاریهای شدید اسکلتی فک انجام میشود. این روش معمولاً برای بیمارانی که مشکلات شدید فکی دارند و تنها با ارتودنسی قابل اصلاح نیستند، توصیه میشود. جراحی ارتوگناتیک معمولاً همراه با ارتودنسی قبل و بعد از عمل انجام میشود تا موقعیت دندانها و فک هماهنگ شود.
۲. تفاوتهای کلیدی بین ارتودنسی و ارتوسرجری
الف) نوع درمان
- ارتودنسی: درمان غیرجراحی که شامل استفاده از بریسها، پلاکهای متحرک، الاینرهای شفاف و سایر وسایل ارتودنسی برای حرکت دادن تدریجی دندانها به موقعیت صحیح است.
- ارتوسرجری: یک روش جراحی است که برای اصلاح مشکلات شدید اسکلتی فک انجام میشود. این روش شامل برش و تغییر موقعیت استخوان فک است و معمولاً با ارتودنسی ترکیب میشود.
ب) محدوده مشکلات قابل درمان
- ارتودنسی: برای مشکلات خفیف تا متوسط مانند نامرتبی دندانها، فاصله بین دندانها، ازدحام دندانی، کراسبایت، اوربایت و آندربایت کاربرد دارد.
- ارتوسرجری: برای مشکلات شدید فکی مانند جلو یا عقب بودن بیش از حد فک بالا یا پایین، ناهماهنگی شدید بین فکها، مشکلات تنفسی ناشی از ناهنجاریهای فکی و ناتوانی در جویدن یا صحبت کردن صحیح استفاده میشود.
پ) سن مناسب برای درمان
- ارتودنسی: میتوان آن را در هر سنی انجام داد، اما معمولاً در دوران کودکی و نوجوانی (۷ تا ۱۴ سالگی) بیشترین تأثیر را دارد. در بزرگسالی نیز قابل انجام است، اما ممکن است طول درمان بیشتر باشد.
- ارتوسرجری: این درمان پس از پایان رشد فک (معمولاً بعد از ۱۸ سالگی) انجام میشود، زیرا قبل از آن ممکن است استخوانهای فک هنوز در حال تغییر باشند.
ت) مدت زمان درمان
- ارتودنسی: معمولاً بین ۱ تا ۳ سال طول میکشد، بسته به میزان نامرتبی دندانها و نوع درمان انتخابی.
- ارتوسرجری: از آنجا که شامل چندین مرحله (ارتودنسی قبل از جراحی، جراحی، و ارتودنسی بعد از جراحی) است، مدت زمان درمان معمولاً ۲ تا ۳ سال یا بیشتر طول میکشد.
ث) میزان تهاجمی بودن درمان
- ارتودنسی: یک روش غیرتهاجمی است و نیاز به جراحی ندارد.
- ارتوسرجری: شامل یک عمل جراحی پیچیده است که تحت بیهوشی عمومی انجام میشود و نیاز به بستری در بیمارستان دارد.
۳. فرآیند درمان در ارتودنسی و ارتوسرجری
فرآیند ارتودنسی:
۱. معاینه اولیه و تصویربرداری: دندانپزشک یا ارتودنتیست وضعیت دندانها و فک را بررسی کرده و عکسبرداری میکند.
- طراحی درمان: انتخاب نوع بریس یا الاینر مناسب برای بیمار انجام میشود.
- قرار دادن بریس یا پلاک: بریسهای ثابت یا متحرک روی دندانها قرار میگیرند.
- مراجعات دورهای: بیمار هر ۴ تا ۸ هفته یکبار برای تنظیمات و بررسی روند درمان مراجعه میکند.
- مرحله نگهداری: پس از برداشتن بریس، بیمار باید از ریتینر (نگهدارنده) استفاده کند تا دندانها در موقعیت جدید ثابت بمانند.
فرآیند ارتوسرجری:
۱. معاینه و ارزیابی اولیه: متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت وضعیت فک را بررسی میکنند.
- ارتودنسی قبل از جراحی: بیمار معمولاً ۱۲ تا ۱۸ ماه قبل از جراحی باید ارتودنسی کند تا دندانها برای جراحی آماده شوند.
- انجام جراحی: جراحی فک تحت بیهوشی عمومی در بیمارستان انجام میشود و بسته به نوع مشکل، فک بالا، فک پایین یا هر دو اصلاح میشوند.
- دوره بهبودی: بیمار چند هفته تا چند ماه دوره نقاهت را سپری میکند.
- ارتودنسی بعد از جراحی: برای اصلاح جزئیات و تثبیت دندانها، بیمار مجدداً ارتودنسی میشود.

۴. مزایا و معایب ارتودنسی و ارتوسرجری
مزایای ارتودنسی:
✔ بدون نیاز به جراحی
✔ بهبود زیبایی و سلامت دهان
✔ پیشگیری از مشکلات فکی در آینده
✔ قابل انجام در کودکان و نوجوانان
معایب ارتودنسی:
✖ طول درمان نسبتاً طولانی
✖ ممکن است برای مشکلات شدید فکی کافی نباشد
✖ احتمال بازگشت جزئی دندانها پس از درمان
مزایای ارتوسرجری:
✔ اصلاح ناهنجاریهای شدید فک
✔ بهبود عملکرد جویدن، صحبت کردن و تنفس
✔ ایجاد تغییرات اساسی در چهره و زیبایی صورت
معایب ارتوسرجری:
✖ نیاز به جراحی و بیهوشی عمومی
✖ دوره نقاهت طولانی
✖ هزینه بالا
۵. کدام روش برای شما مناسبتر است؟
- اگر مشکل شما فقط نامرتبی دندانها یا مشکلات خفیف بایت است، ارتودنسی بهترین گزینه است.
- اگر مشکلات اسکلتی شدید فک دارید که باعث مشکلات عملکردی یا زیباییشناسی جدی میشود، ارتوسرجری همراه با ارتودنسی توصیه میشود.
- تصمیمگیری نهایی باید با مشورت ارتودنتیست و جراح فک انجام شود.
نتیجهگیری
ارتودنسی و ارتوسرجری هر دو روشهایی برای بهبود وضعیت دندانها و فک هستند، اما تفاوتهای اساسی در نحوه درمان، میزان تهاجمی بودن و محدوده مشکلاتی که اصلاح میکنند، دارند. انتخاب بین این دو روش به شدت ناهنجاریهای فکی و دندانی بستگی دارد. مشاوره با متخصصان میتواند به شما کمک کند تا بهترین تصمیم را برای سلامت و زیبایی لبخند خود بگیرید.